Wapens: Procedure

Procedure met betrekking tot het verlenen van wapens aan gemeenten.

De verlening van wapens aan gemeenten berust in oorsprong op het Soeverein Besluit van 24 december 1814, nr. 32 en, voor wat de huidige praktijk betreft, op het Koninklijk Besluit van 23 april 1919, Stb. 181, zoals aangevuld bij K.B. van 21 oktober 1977, Stb. 605. Bij het genoemde soeverein besluit werd tevens de Hoge Raad van Adel aangewezen als officieel adviesorgaan van de Koning (thans de Kroon) inzake de verlening van wapens. Ten aanzien van de vraag aan welke uiterlijke eisen een wapen in algemene zin moet voldoen, zijn bij beschikking van de Minister van Binnenlandse Zaken van 18 oktober 1977 richtlijnen uitgevaardigd.

Wapens worden verleend bij koninklijk besluit. Er bestaat geen wettelijke verplichting tot het aanvragen c.q. voeren van een wapen, maar een besluit om hiervan af te zien wordt vrijwel nooit genomen. De praktijk van de vele herindelingen van de laatste decennia leert dat het bezit van een officieel door de Kroon verleend wapen door de nieuwe gemeenten algemeen op prijs wordt gesteld.

Ten aanzien van de vraag welk wapen zal worden gevoerd kan de (definitieve) naam van de nieuwe gemeente van belang zijn. Artikel 2 van voornoemd besluit van 23 april 1919 biedt namelijk aan nieuwe gemeenten die de naam van één van de oude gemeenten overnemen, de mogelijkheid om ook het wapen van die betreffende gemeente over te nemen. Hiervoor is geen koninklijk besluit vereist, maar kan worden volstaan met een schriftelijke mededeling aan de Hoge Raad van Adel, waarna de overname in het officiële register wordt aangetekend. In de praktijk wordt inderdaad van deze mogelijkheid gebruik gemaakt, met name indien er sprake is van samenvoeging van een grote met één of enkele veel kleinere gemeenten, in welk geval uiteraard het wapen van de grote gemeente wordt gecontinueerd. Wenst men dit niet of wordt voor een nieuwe naam gekozen, dan dient de hierna beschreven procedure te worden gevolgd.

De eerste stap in deze procedure is dat door of namens de nieuwe gemeente per brief advies wordt gevraagd aan de Hoge Raad van Adel. Dit kan worden gedaan òf door burgemeester en wethouders van de nieuwe gemeente zelf òf reeds eerder door de rechtsvoorgangers, zijnde de oude, op te heffen gemeenten. In het laatste geval is er over het algemeen een commissie of stuurgroep die hiermee wordt belast. In de adviesaanvraag kunnen eigen wensen of ideeën ten aanzien van het nieuwe wapen worden kenbaar gemaakt. Indien men zelf ontwerpen vervaardigt, is het raadzaam deze vooraf te laten beoordelen door een persoon of instantie die onderlegd is op het gebied van de heraldiek (wapenkunde). Het bedenken van een ontwerp kan echter ook geheel aan de Hoge Raad van Adel worden overgelaten. De Raad zal hierbij in elk geval de wapens van de oude gemeenten betrekken en bezien of uit elementen hiervan een verantwoord nieuw wapen kan worden samengesteld. Het is echter ook mogelijk dat een nieuw, voor de nieuwe gemeente karakteristiek element wordt toegevoegd of (in bijzondere gevallen) een wapen geheel wordt samengesteld uit nieuwe elementen. In verband hiermee is het van belang dat de Raad zich enigszins een beeld kan vormen van de nieuwe gemeente en met name van haar geschiedenis. Het is dus wenselijk dat aan de aanvraag enige informatie daaromtrent, zoals bijvoorbeeld te vinden in gemeentegidsen, alsmede een geografische kaart worden toegevoegd.

Nadat de Raad zijn advies heeft uitgebracht kan het zijn dat de stuurgroep c.q. nieuwe gemeente zich hierin niet kan vinden. In dat geval zal overleg moeten plaatsvinden waarbij het uitgangspunt is dat beide partijen met het uiteindelijke resultaat moeten kunnen instemmen. Zodra dit het geval is kan de rest van de procedure worden afgewerkt. Dit houdt voor de stuurgroep c.q. nieuwe gemeente in dat het wapen officieel wordt aangevraagd in een aan H.M.de Koningin te richten brief, te zenden aan het Kabinet der Koningin in Den Haag. Deze aanvraag dient vergezeld te gaan van een (eenvoudige) afbeelding in kleur van het gewenste wapen, die eventueel door de wapentekenaar van de Hoge Raad van Adel kan worden vervaardigd. De Raad krijgt deze aanvraag via de Minister van Binnenlandse Zaken toegestuurd en brengt vervolgens aan deze een positief advies uit. Na instemming door de Kroon (welke normaal gesproken zal worden verleend) resulteert dit uiteindelijk in een koninklijk besluit tot vaststelling waarvan de stuurgroep c.q. nieuwe gemeente een afschrift krijgt toegezonden. Tenslotte wordt dan nog een als bijlage bij het K.B. te beschouwen wapendiploma vervaardigd waarop een handmatig geschilderde afbeelding van het wapen en bijbehorende heraldische omschrijving.

De kosten van een wapenverlening zijn gering en bestaan alleen uit een vergoeding voor het wapendiploma en eventueel hieraan voorafgaande (schets)tekeningen. Hiervoor moet worden gerekend op een bedrag van ca. 750 – 1000 euro. De tijdsduur van de gehele procedure is sterk afhankelijk van de vraag hoe lang het duurt voor overeenstemming over het te verlenen wapen is bereikt, maar kan, indien dit geen problemen geeft, beperkt blijven tot ca. vier tot zes maanden.

HRvA, 2006